داریوش مهرجویی

سايت خبري سيمافيلم / آرزو شهبازي : اگر در آثار مهرجویی به دنبال نقطه مشترک و حلقه های  به هم  پيوسته یک زنجیر باشیم ، ادبیات مهم ترین دستاورد ما از این جستجو و اکتشاف خواهد بود.آنچه امروز به عنوان اقتباس ادبی ، مورد توجه  محافل و جریان های سینمایی قرار گرفته ، سال های سال است که خودش را در سینمای مهرجویی بازشناخته و استوار ساخته  است. مهرجویی اغلب اقتباس هایش را بر اساس داستان های کوتاه  یا نمایشنامه هایی قرار داده تا امکان  تغییر و تحول در شکل استفاده از آن منابع را برایش فراهم کند. او در اقتباس از نوع نگاه شخصی خودش ، تلفیق چند قصه ، شیوه  های روایتی متفاوت از اصل اثر یا در مواردی مطابق با اثر مکتوب پیش رفته است . در اغلب آثاراقتباسی مهرجویی ، نام کتاب  یا نویسنده در پس نام فیلمساز قرار می گیرد و فیلم اعتبارش را از روایت و کارگردانی او کسب می کند.
اما جدا از علاقه او به ادبیات ، باید گفت که شناساندن سینمای ایران در عرصه جهانی نیز مدیون آثار مهرجویی است .
سینمای ایران با فیلم  «گاو» بود که طعم جهانی شدن را چشید .اثری از داریوش مهرجویی که تحصیلاتش در زمینه فلسفه ، ردپای خود را در اغلب آثار او به نمایش گذاشته است . مهرجویی تحصیل در رشته سینما را کنار گذاشت تا فلسفه بخواند . اما خود سینما را رها نکرد و پس از بازگشت به ایران ، اولین اثر خود یعنی «الماس 33 » را در سال 46 جلوی دوربین برد . فیلمی که می گویند در آن سال ها بسیار پرهزینه بوده و توجه منتقدین را نیز جلب نکرده است . پس از آن بود که با همکاری غلامحسين ساعدي فيلمنامه " گاو" را براساس يکي از داستان‌هاي کوتاه ساعدي "عزاداران بيل "، نوشت و کارگرداني ‏کرد. اثری که جوایز بین المللی متعددی را برای او به ارمغان آورد . فیلم «گاو » را شاید بتوان تلفیق موفقی از سینمای تجاری و هنری دانست. تلفیقی که در سینمای ما طي این سال ها کمتر صورت گرفته است .« سینماي موج نو» نیز در آن سال ها با همین فیلم آغاز شد .
پس از آن مهرجویی «آقای هالو » را ساخت که یک درام اجتماعی با ساختار هنری خوب  و همچنین موفقیت تجاری بود . فیلمی که جایزه بهترين کارگرداني، بهترين فيلمنامه و جايزه اول به عنوان بهترين فيلم را از جشنواره‌ و جايزه مخصوص هيأت داوران جشنواره بين‌المللي فيلم مسکو را دریافت کرد .
‏«پستچی » دومین کار اقتباسی مهرجویی به شمار می رفت. اثری که براساس نوشته ای از کارل بوخنر ساخته شد و موفقیت او را در ساخت آثار اقتباسی بعد از «گاو » تکرار کرد . پلاک طلايي هيات داوري جشنواره جهاني فيلم برلين، تقدير شده در جشنواره جهاني ‏فيلم ونيز، فيلم هفتم از ده فيلم برگزيده جهان توسط منتقدان انگليسي سالنامه "فيلم بولتن" در سال  (۱۹۷۵) و بهترین فیلم  جشنواره جهاني ‏رتردام هلند برخی از موفقیت هایی بودند که این فیلم کسب کرد .مهرجویی سال 53 «دایره مینا » را ساخت که به خاطر مضمون انتقادی اجتماعی ا ش چند سالی توقیف بود .
شاید بتوان پس از کارهای متعددی نظیر ساخت فیلم «مدرسه ای که می رفتیم » ، «اجاره نشین ها » را اولین کار جدی مهرجویی پس از انقلاب به حساب آورد . فیلمی که هنوز هم از موارد انگشت شمار موفق در سینمای کمدی پس از انقلاب به حساب می آید.
اما سینمای مهرجویی نقطه عطفی داشت به نام «هامون » ؛  نقطه عطفی که نه تنها در زمان خود که هنوز از محبوب ترین فیلم های نسل امروز است . «هامون » با دستمایه قرار دادن زندگی روشنفکران ، نام زنده ياد خسرو شکیبایی را نیز با بازی خیره کننده اش به عنوان بازیگری عاشق پیشه برای همیشه بر سر زبان ها انداخت . «بانو» ، «سارا » ، «پری » و «لیلا » آثار بعدی مهرجویی بودند که همگی بر اساس محوریت یک زن و با درونمایه هایی از علايق فلسفی او شکل گرفتند. در میان این آثار «پری » اقتباسی آزاد از رمان " فرانی و زویی" نوشتهٔ «جروم دیوید سالینجر» و «سارا »برداشت آزادی از نمایشنامه «خانه عروسک » هنریک ایبسن  بود.علاقه مهرجویی به اقتباس در فیلم زیبای «درخت گلابی » نیز ادامه یافت . برخی منتقدان «درخت گلابی » را  که بر اساس کتابی به نام «جایی دیگر » نوشته گلی ترقی ساخته شد ، کامل ترین فیلم مهرجویی می دانند. پس از آن مهرجویی در رویکردی تازه به سراغ تجربه های شخصی خود رفت و  «بمانی » را با سبکی متفاوت از دیگر آثار خود ساخت . «ميهمان مامان » بر اساس داستانی از هوشنگ مرادی کرمانی و «سنتوری » از آخرین آثار مهرجویی بودند، تا به  امروز که در حال ساخت فیلمی به نام «آسمان محبوب » در مرکز سیما فیلم است و بازيگران آثار پيشين او مثل علی مصفا و لیلا حاتمی نیز در آن حضور دارند. البته اوسال گذشته  نیز یکی از اپیزودهای «تهران در جستجوی زیبایی » را ساخت.
جز اینها مهرجویی در این سال ها به ترجمه  آثاری دست زده  که از جمله می توان به بعد زيبايي شناختي و زيباشناختي واقعيت اثر هربرت ماکوزه، جهان هولوگراف اثر مایکل تالبوت ، یونگ، خدایان و انسان مدرن اثر آنتونیو مورنو، نمایشنامه های غرب واقعی و طفل مدفون اثر سام شپارد ، آوازه خوان طاس و ترس اوژن یونسکو اشاره کرد .
اما مهرجویی تنها به ترجمه آثار دیگران رضایت نداد و سال گذشته رمانی از او به نام «به خاطر یک فیلم بلند لعنتی» منتشر شد .ماجرای آن درباره سرگذشت پسر جوان فیلمسازی است که فیلم‌های کوتاهی ساخته و می‌خواهد اولین فیلم بلندش را بسازد که با مشکلاتی مواجه شده و درگیر یک ماجرای عاشقانه می شود .
درباره مهرجویی و آثار و جوایز بی شمارش بسیار می توان گفت . اما شاید مهم ترین و زیباترین  وجه این هنرمند بزرگ ، همان نکته ای  باشد که از آن آغاز کردیم : عشق به ادبیات !

‎‎تاريخ انتشار :25/9/88
ساعت انتشار :15:00