سيما فيلم - موقعیت ها و لحظه های ناب دراماتیک در سینمای جنگ

*** چرا کارِ نخست سینمایی تان را در ژانر دفاع مقدس انتخاب کردید؟
برای هر فیلمسازی در ورود به سینمای حرفه ای دو انگیزه وجود دارد؛ نخست آنکه بتواند خود را در مناسبات سینمایی تثبیت کند و در دل بدنه سینما بیشتر مطرح شود و دیگر آنکه در کارنامه حرفه ای اش آغاز خوبی داشته باشد. شروع خوب در سینما برای من هم اهميت داشت و البته مهم تر این بود که به سوی قصه ای بروم که آن را دوست داشته باشم و فکر می کنم "کودک و فرشته" برای این شروع پتانسیل لازم را داشت. هرچند که برای من فیلمسازی شغلي به مفهوم عام نیست.جدا از آن باید بگویم سینمای دفاع مقدس با موقعیت ‌ها و لحظه های ناب و پيچيده انسانی همراه است و تقابل جذابی که در آثار این ژانر ديده مي شود،مهم‌ترين عناصر دراماتیک را با خود به همراه دارد.

*** در فیلمنامه محمدرضا گوهری چه نکته ای یافتید که آن را به عنوان نخستین تجربه سینمایی تان برگزیدید؟ با توجه به گفته های گوهری مبنی بر تغییرات فیلمنامه، میزان این تغییرات در زمان فیلمبرداری تا چه اندازه بوده است؟
به هرحال، فیلمنامه با توجه به ژانر آن زمینه های دراماتیک خوبی داشت،اما از همان زمان ، مطالعه فیلمنامه نسبت به ساختار و محتوای آن ملاحظات و دیدگاه هایی داشتم.در ادامه و زمانی که تصمیم ها برای ساخت آن جدی شد، اندک تغییراتی در شخصیت ها پدید آمد؛برای نمونه در فیلمنامه اولیه،فرشته دختری نوجوان تعریف شده بود که برادرش از او بزرگ تر است که از نظر من منطق و انگیزه جست و جو در کاراکتر اصلی را زیر سوال می برد. همچنین باید به موقعیت های فرعی و داستانک های فیلمنامه اشاره کنم که در بازنویسی تغییراتی پیدا کرد.برای نمونه،رویای ابتدای فیلم، تمام صحنه های مربوط به گل فروشی و نیز گیر افتادن فرشته در وانت پدر از مواردي است که در بازنویسی فیلمنامه اضافه شده اند.

*** چه زمانی را برای پیش تولید در نظر گرفتید؟
با توجه به پروداکشن "کودک و فرشته"، همان طور که پیش بینی می کردیم، پیش تولید این فیلم کمی طولانی تر بود و البته ضروری هم به نظر می رسيد. پیش تولید "کودک و فرشته" به طور رسمی از بهمن 1386 آغاز شد و تا پایان فروردین 1387 طول کشید.

*** فیلمبرداری در چه تاریخی آغاز شد؟
31 فروردین آغاز و در 67 جلسه انجام شد.

***در زمان تولید چه دشواری¬هایی را از سر گذراندید؟
به هر حال ، داستان اين فيلم 30 سال پیش اتفاق می افتد. بی شک،فیلمبرداری با داستانی که در آن زمان می گذرد و در شهری که پس از هجوم ارتش عراق،کاملا ویران و سپس بازسازي شده،بسیار دشوار است.از خرمشهرِ آن سال ها جز مسجد جامع چیز دیگری به جای نمانده است.براي فیلمبرداری صحنه های خارجی حتی یک کوچه پیدا نمی‌کرديم که از سال های ابتدای دوران جنگ دست نخورده باقی مانده باشد.حتي اگر کوچه‌ ای پیدا می‌کردیم که چند ساختمان از دوران جنگ در آن باقی مانده بود،در کنار آن ساختمان جدیدي با معماری امروزی ساخته شده بود كه به همين دليل نمی توانستیم به آسانی فیلمبرداری کنیم و فضای مورد نظرمان را نشان دهیم. بنابراين ، يكي از مشکلات اساسي ما طراحي فضا هايي بود كه بتواند حال و هوای روزهای ابتدایی جنگ را به یاد آورد.فکر می کنم کوشش های گروه فیلمبرداری برای خوب و طبیعی از کار در آمدن فضا های خارجی جواب داده است. زیرا از نکته¬های امیدوارکننده¬ای که در مورد "کودک و فرشته" گفته می‌شود این است که فضاسازی این فیلم به طور کامل باورپذیر است.

*** به باور من برخلاف بسیاری از فیلمنامه های آثار این روزهای سینمای ایران، "کودک و فرشته" فیلمنامه ای دارد که در آن کوشیده شده جنبه هایی همانند داستان گویی، رشد شخصیت و نیز موقعیت های جذاب دراماتیک دیده و لمس شود،اما با اینکه خط روایی این اثر بر پایه درام ایستگاهی بنا شده، اما ایرادهایی را هم به آن وارد می دانم. از جمله روند موقعیت ها که جدا از جذابیت بالقوه شان از دل هم بیرون نمی آیند و نیز شخصیت پردازی فیلمنامه که باید گفت با وجود قرار گرفتن کاراکترهای اصلی (فرشته و مصطفی) در دل موقعیت های دراماتیک درگیر کننده،آن ها به آن تکامل لازم و مورد انتظار نمی رسند و بیشتر ناظر و منفعل هستند.نظرتان درباره این دیدگاه چیست؟
باید بگویم با این گونه انتقاد ها نسبت به فیلمنامه موافق نیستم. فرشته قهرمان فیلمنامه است،اما سوپرمن نیست. بنا بر نیاز داستان فیلم ، او باید در صحنه هایی ناظر باشد.این کاراکتر در ابتدای فیلم طاقت دیدن خونی را که از بینی برادرش سرازیر می-شود،ندارد.اما در روند اتفاق هایی که پشت سر می گذارد،به یک بلوغ عاطفی و روحی می رسد. او در دل تمام این موقعیت ها در حال دویدن است؛اما در صحنه پایانی به آرامشی دست پیدا می کند و در کنار پیکر برادرش می نشیند.هدف فرشته، پیدا کردن برادرش است و این جست و جو و رنجی که کاراکتر اصلی در این مسیر متحمل مي شود،زمینه ساز روند موقعیت های داستان است.همین مسیر است که کاراکتر اصلی فیلم را به جایگاه یک فرشته می رساند.

***در پرده دوم فیلمنامه رابطه ای میان فرشته و مصطفی شکل می گیرد که قرار است در پایان جایگزینی برای رابطه برادر و خواهری میان فرشته و سلیم و نیز ميان سلیم با خواهر شهیدش باشد.آیا به نظرتان این رابطه خوب و درست از کار درآمده است؟
این تعبیربرادر،خواهری را که می گویید، می خواستم پنهان تر بماند و در لایه های زیرین قصه باشد. جدا از آن مورد های دیگری هم در داستان بود که نمی خواستم شکلی آشکار داشته باشند.

*** دکوپاژها و میزانسن های صحنه ها در بیشتر موارد پرداخت خوب و حساب شده ای دارند و یادآور آثار روز سینمای دنیا (به ویژه در ژانر جنگ) هستند.تا چه اندازه به دکوپاژ و میزانسن پلان ها و صحنه های فیلم تان فکر کرده بودید؟
من به طور معمول بدون دکوپاژ سرِ صحنه نمی روم.ممکن است بنا به نیاز و کمبود های صحنه و لوکیشن که در سینمای ما موضوعی عادی است، ناگزیر به تغییراتی در جنس دکوپاژ ها و میزانسن هایم شوم،اما همواره می کوشم طراحی دکوپاژ و تقطیع نماها در خدمت روایت داستانی اثر باشد.

*** کمی هم درباره اکران و فروش پایین فیلم که چندی پیش اتفاق افتاد بگویید.
بی شک چنین اکرانی که شکلی رفع تکلیف گونه دارد، سبب نابودی فیلم می شود. اگر از ابتدا می دانستم قرار است "کودک و فرشته" به صورت تک سانس در چند سینما نمایش داده شود، به عنوان کارگردان آن هیچ گاه اجازه نمی دادم فیلم به نمایش عمومی درآید. این شیوه اکران در ادامه سبب از بین رفتن سینما خواهد شد و امیدوارم در آینده ای نزدیک به حال نمایش عادلانه فیلم ها فکری کنند و این شیوه اکران تغییر پیدا کند. بدون تردید چنین نگاهی به اکران فیلم ها شایسته فرهنگ و هنر والای کشورمان نیست.
تاريخ انتشار:89/4/23
ساعت انتشار:13/50